Mühlet İçinde Borçlunun Yapamayacağı İşlemler
Konkordato mühleti borçluya koruma sağlar; ancak bu koruma karşılıksız değildir. Tasarruf yetkisi sınırlanır ve bazı işlemler kesin olarak yasaklanır. Bu kuralların ihlali, hem işlemin hükümsüzlüğüne hem mühletin kaldırılmasına yol açar.
Mahkeme izni olmadan yapılamayacak işlemler (İİK m. 297)
Borçlu, mahkemenin izni dışında mühlet kararından itibaren:
- Rehin tesis edemez
- Kefil olamaz
- Taşınmaz ve işletmenin devamlı tesisatını kısmen dahi olsa devredemez, takyit edemez
- İvazsız tasarruflarda bulunamaz (bağış, karşılıksız devir)
Bu işlemler mahkeme izniyle yapılabilir; izinsiz yapılırsa hükümsüzdür.
Her yasağın gerekçesi ve kapsamı
1. Rehin tesisi yasağı
Neden? Rehin, bir alacaklıya diğerleri karşısında öncelik verir. Mühlet döneminde bazı alacaklılara teminat sağlanması, alacaklılar arasındaki eşitliği bozar.
Kapsam: İpotek, taşınır rehni, ticari işletme rehni, alacak rehni.
Pratik risk: Yeni kredi alabilmek için bankaya teminat verilmesi. Bu, mahkeme izni olmadan yapılamaz.
2. Kefil olma yasağı
Neden? Kefalet, borçlunun malvarlığını yeni bir riske sokar ve mevcut alacaklıların güvencesini azaltır.
Kapsam: Kefalet, garanti verme, aval.
Pratik risk: Grup şirketleri arasında karşılıklı kefalet uygulaması olan yapılarda, mühlet döneminde yeni kefalet verilmesi.
3. Taşınmaz ve devamlı tesisat devri/takyidi yasağı
Neden? Bunlar işletmenin faaliyetinin temelini oluşturan varlıklardır. Devri, hem faaliyeti hem alacaklıların güvencesini ortadan kaldırır.
Kapsam: “İşletmenin devamlı tesisatı” kavramı önemlidir — üretim makineleri, sabit tesisler, işletmenin sürekliliği için gerekli donanım. Bu, sıradan stok satışından farklıdır.
Pratik risk: Nakit yaratmak için makine satmak. Faaliyet dışı bir taşınmazın satışı bile izin gerektirir.
Not: Bu, satışın hiç yapılamayacağı anlamına gelmez — mahkeme izniyle yapılabilir ve çoğu zaman projenin kaynağı olarak zaten öngörülür.
4. İvazsız tasarruf yasağı
Neden? Karşılıksız devirler doğrudan malvarlığını azaltır.
Kapsam: Bağış, karşılıksız alacak devri, borç bağışlanması, düşük bedelle devir (örtülü bağış).
Pratik risk: Ortağa veya ilişkili kişiye yapılan düşük bedelli devirler, ivazsız tasarruf olarak nitelendirilebilir.
Yaptırım: hükümsüzlük
İzinsiz yapılan bu işlemler hükümsüzdür. Bu, işlemin baştan itibaren hukuki sonuç doğurmaması demektir.
Üçüncü kişiler bakımından da önemlidir: Konkordato mühleti ilan edilmiş ve ilgili sicillere bildirilmiş olduğundan, karşı taraf iyiniyet iddiasında bulunmakta zorlanır.
Bu nedenle: Konkordato mühleti almış bir şirketle taşınmaz, rehin veya teminat işlemi yapacaksanız, mahkeme izninin varlığını mutlaka teyit edin.
İkinci yaptırım: tasarruf yetkisinin kaldırılması
Borçlu bu hükme veya komiserin ihtarlarına aykırı davranırsa mahkeme: - Borçlunun malları üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırabilir, veya - İİK m. 292 çerçevesinde karar verir — yani mühleti kaldırıp iflasa hükmedebilir
Tasarruf yetkisinin kaldırılması hâlinde, işletmenin faaliyetini borçlu yerine komiser devam ettirir.
Ayrıca: komiser iznine tabi işlemler
Yukarıdakiler mahkeme izni gerektiren kesin yasaklardır. Bunun yanında mahkeme, mühlet kararı verirken veya mühlet içinde: - Bazı işlemlerin geçerli olarak ancak komiserin izniyle yapılmasına, veya - Borçlunun yerine komiserin işletmenin faaliyetini devam ettirmesine
karar verebilir.
Bu nedenle her dosyada izin rejimi farklı olabilir. Mühlet kararının bu bölümü dikkatle okunmalıdır.
Yapılabilecek işlemler
Yasaklar, işletmenin durmasını değil korunmasını amaçlar. Olağan işletme faaliyeti sürer:
- Mal ve hizmet alım-satımı (olağan ticari faaliyet kapsamında)
- Stok satışı
- Tahsilat yapma
- Alacaklı olarak icra takibi başlatma ve dava açma (mühlet, borçlu aleyhine takipleri durdurur; borçlunun kendi alacaklarını tahsil etmesine engel değildir)
- Personel işlemleri
- Olağan bakım-onarım
Son maddedeki alacak tahsili noktası önemlidir ve sık yanlış bilinir: Konkordato mühleti, şirketin kendi alacaklarını tahsil etmesine engel değildir.
Borçlu için pratik kontrol sistemi
Mühlet döneminde işlem yapmadan önce sorulacak sorular:
- ☐ Bu işlem rehin tesisi, kefalet, taşınmaz/tesisat devri veya ivazsız tasarruf mu?
- ☐ Mühlet kararında komiser iznine tabi tutulan işlemler arasında mı?
- ☐ Olağan ticari faaliyet kapsamında mı, yoksa olağandışı mı?
- ☐ İlişkili bir kişiyle mi yapılıyor? (Ekstra dikkat gerekir)
- ☐ Bedel emsale uygun mu?
- ☐ Bir alacaklıya diğerleri karşısında avantaj sağlıyor mu?
Altın kural: Tereddüt hâlinde önceden komisere sorun ve yazılı görüş alın. İzinsiz işlem yapıp sonradan açıklamaya çalışmak, hem işlemi hükümsüz kılar hem güven kaybı yaratır.
Alacaklı olarak izlenmesi gerekenler
Borçlunun malvarlığındaki hareketleri takip edin: - Tapu kayıtları — Devir, ipotek tesisi - Trafik tescil kayıtları - Ticaret sicili — Ortaklık ve yapı değişiklikleri - Rehin sicilleri
İzinsiz bir işlem tespit ederseniz derhal komisere ve mahkemeye bildirin. Bu, hem işlemin hükümsüzlüğü hem mühletin kaldırılması için dayanak oluşturur.
Sıkça Sorulan Sorular
Mühlet içinde makine satabilir miyim? İşletmenin devamlı tesisatı niteliğindeyse mahkeme izni gerekir. İzinsiz satış hükümsüzdür.
Bankaya teminat vermeden kredi alabilir miyim? Rehin tesisi izne tabidir. Mühlet içinde komiser izniyle kullanılan krediler ayrı bir rejime tabidir; ayrı yazımızda ele alınmıştır.
Ortağıma olan borcumu ödeyebilir miyim? Alacaklılar arasında eşitliği bozan ayrıcalıklı ödemeler ciddi risk taşır. Komisere danışılmalıdır.