Konkordatoda Yabancı Para Alacakları ve Kur Riski
İthalat yapan, yurt dışı tedarikçiyle çalışan veya döviz kredisi kullanan şirketlerin konkordato dosyalarında en tartışmalı teknik konu budur. Kur hareketleri, hem borç yükünü hem alacaklıların konumunu belirsizleştirir.
Temel sorun: hangi tarihteki kur?
Konkordatoda alacaklar kaydedilirken ve proje hesaplanırken bir para birimi ve tarih belirlenmesi gerekir. Yabancı para alacaklarında sorulacak sorular:
- Alacak hangi tarihteki kurla Türk Lirasına çevrilecek?
- Mühlet tarihi mi, tasdik tarihi mi, ödeme tarihi mi?
- Proje döviz üzerinden mi, TL üzerinden mi kurgulanacak?
- Ödeme döneminde kur artarsa fark kime ait olacak?
Bu sorular kanunda tek bir cümleyle cevaplanmadığı için, uygulamada proje kurgusuna ve mahkeme değerlendirmesine göre farklılık gösterir.
Kur riskinin iki yönü
Borçlu için risk: Proje TL üzerinden kurgulanır ve kur yükselirse, döviz alacaklıları nominal olarak korunmuş olur ama borçlunun TL geliri artan borcu karşılayamaz hâle gelir.
Alacaklı için risk: Alacak mühlet tarihindeki kurla TL’ye çevrilir ve sonraki dönemde kur yükselirse, alacaklı reel olarak ciddi kayba uğrar.
Bu ikinci risk, özellikle uzun vadeli projelerde belirleyicidir: Beş yıla yayılmış TL ödemeler, döviz bazında çok daha düşük bir tutara denk gelebilir.
Proje kurgusunda seçenekler
Seçenek 1: TL’ye çevirip sabitleme
Alacak, belirlenen bir tarihteki kurla TL’ye çevrilir ve ödemeler TL olarak yapılır.
Avantaj: Borçlu için öngörülebilirlik. Nakit akışı TL ise doğal uyum. Dezavantaj: Alacaklı kur riskini tamamen üstlenir; uzun vadede reel kayıp büyük olabilir.
Seçenek 2: Döviz üzerinden ödeme
Ödemeler döviz cinsinden yapılır.
Avantaj: Alacaklı korunur. Dezavantaj: Borçlunun TL geliri varsa kur riski tamamen borçludadır; projenin uygulanabilirliği tehlikeye girer.
Seçenek 3: Endeksleme veya karma yapı
Ödemeler TL yapılır ancak belirli bir endeks veya kur mekanizmasıyla güncellenir. Ya da kur riski taraflar arasında paylaştırılır (örneğin belirli bir bant içinde borçlu, dışında paylaşımlı).
Avantaj: Riski dengeler; her iki tarafın da kabul edebileceği bir zemin oluşturur. Dezavantaj: Kurgusu teknik ve karmaşıktır.
Uygulamada en sürdürülebilir yapı genellikle üçüncüsüdür.
Doğal hedge (doğal korunma) analizi
Proje kurgusunda kritik bir analiz vardır: Şirketin döviz geliri var mı?
İhracatçı şirket: - Döviz geliri var - Döviz borcunu döviz geliriyle karşılayabilir - Döviz üzerinden ödeme planı sürdürülebilir olabilir
İç piyasaya satış yapan şirket: - TL geliri var, döviz borcu var - Kur yükseldiğinde ödeme kapasitesi çöker - Döviz üzerinden ödeme planı gerçekçi değildir
Bu analiz yapılmadan kurgulanan projeler, kur hareketinde uygulanamaz hâle gelir ve fesihle sonuçlanır.
Nakit akışı projeksiyonunda kur
Projeksiyonun en zayıf noktası genellikle kur varsayımıdır. Dikkat edilmesi gerekenler:
- Kur varsayımı açıkça yazılmalı ve gerekçelendirilmelidir
- Duyarlılık analizi yapılmalıdır: Kur %20 artarsa proje uygulanabilir mi?
- Kötümser senaryoda dahi taahhütler karşılanabiliyor mu?
- Döviz gelir–gider dengesi gösterilmelidir
İyimser kur varsayımıyla hazırlanmış bir projeksiyon, komiser incelemesinde ve tasdik aşamasında sorgulanır.
Alacaklı için kontrol listesi
Döviz alacağınız varsa:
- ☐ Alacağım hangi kurla kaydedildi? Tarih ne?
- ☐ Proje TL mi döviz mi üzerinden kurgulanmış?
- ☐ Ödemelere kur farkı veya endeksleme öngörülmüş mü?
- ☐ Ödemelerin bugünkü döviz değeri ne? (Bu hesabı mutlaka yapın)
- ☐ İflas senaryosunda döviz bazında payım ne olurdu?
- ☐ Borçlunun döviz geliri var mı? (Projenin uygulanabilirliği için)
- ☐ Kur riskine karşı teminat talep edilebilir mi?
Dördüncü madde en kritik hesaptır: Beş yıla yayılmış TL ödemelerin bugünkü döviz karşılığı, nominal tutarın çok altında olabilir.
Borçlu için kontrol listesi
- ☐ Döviz borç envanteri (tutar, para birimi, vade, teminat)
- ☐ Döviz gelir envanteri
- ☐ Doğal hedge oranı nedir?
- ☐ Proje hangi para birimi üzerinden kurgulanacak?
- ☐ Kur varsayımı ve duyarlılık analizi hazırlandı mı?
- ☐ Döviz alacaklılarıyla erken müzakere yapıldı mı?
- ☐ Kur riski paylaşım mekanizması önerilebilir mi?
Yurt dışı alacaklılar
Döviz alacaklarının önemli kısmı yurt dışı tedarikçilere aittir. Ek dikkat noktaları:
- Tebligat — Yurt dışı alacaklıya bildirim usulü
- Dil — Belgelerin tercümesi
- Yetkili hukuk ve mahkeme — Sözleşmedeki hükümler
- Yabancı mahkeme kararları — Tanıma ve tenfiz meseleleri
- Yurt dışı alacaklının sürece katılım isteksizliği (mesafe, maliyet)
Son madde pratik bir sonuç doğurur: Yurt dışı alacaklılar sürece çoğunlukla katılmaz; bu, nisap hesabında yerli alacaklıların ağırlığını artırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Alacağımın kur farkını da bildirmeli miyim? Alacağınızı, dayanağı ve para birimiyle birlikte eksiksiz bildirin; kur çevrimine ilişkin talebinizi açıkça belirtin.
Mühlet süresince kur farkı işler mi? Kur farkının hukuki niteliği faizden farklıdır ve dosya bazında değerlendirilir. Bu, uygulamada tartışmalı bir alandır.
Döviz üzerinden ödeme planı yapılabilir mi? Kurgulanabilir; ancak borçlunun döviz geliri yoksa uygulanabilirliği tartışmalıdır ve tasdik aşamasında sorgulanır.