Konkordatoda Sözleşmelerin Akıbeti (İİK m. 296)
Konkordatoya giren bir şirketin faaliyetini sürdürebilmesi, sözleşmelerinin ayakta kalmasına bağlıdır. Tedarik, kira, lisans, bayilik, leasing — biri koparsa üretim durur. Kanun bu riski görmüş ve güçlü bir koruma getirmiştir.
Temel koruma: konkordato fesih sebebi değildir
İİK m. 296 uyarınca:
Sözleşmenin karşı tarafının konkordato projesinden etkilenip etkilenmediğine bakılmaksızın, borçlunun taraf olduğu ve işletmesinin faaliyetinin devamı için önem arz eden sözleşmelerde yer alıp da borçlunun konkordato talebinde bulunmasının sözleşmeye aykırılık teşkil edeceğine, haklı fesih sebebi sayılacağına yahut borcu muaccel hâle getireceğine ilişkin hükümler, borçlunun konkordato yoluna başvurması durumunda uygulanmaz.
Sözleşmede bu yönde bir hüküm bulunmasa dahi sözleşme, borçlunun konkordatoya başvurduğu gerekçesiyle sona erdirilemez.
Üç ayrı sonuç
1. “Konkordato şartı” hükümleri uygulanmaz
Ticari sözleşmelerde standart hâle gelmiş şu tür hükümler geçersizdir: - “Taraflardan biri konkordato talebinde bulunursa sözleşme kendiliğinden sona erer” - “Konkordato başvurusu haklı fesih sebebidir” - “Konkordato hâlinde tüm borçlar muaccel olur”
Bu hükümler, kredi sözleşmelerinden bayilik sözleşmelerine kadar yaygın biçimde bulunur ve konkordato hâlinde uygulanmaz.
2. Sözleşmede hüküm olmasa dahi fesih yasağı
İkinci cümle daha da geniştir: Sözleşmede böyle bir hüküm bulunmasa bile, sözleşme konkordatoya başvurulduğu gerekçesiyle sona erdirilemez.
Yani karşı taraf, “güven ilişkisi zedelendi” veya “riskli hâle geldi” gerekçesiyle tek taraflı fesih yoluna gidemez.
3. Muacceliyet engeli
Konkordato başvurusu, borçları muaccel hâle getirmez.
Sınır: “faaliyetin devamı için önem arz eden” sözleşmeler
Koruma, borçlunun her sözleşmesi için değil; işletmesinin faaliyetinin devamı için önem arz eden sözleşmeler için öngörülmüştür.
Bu ölçüt, somut olayda değerlendirilir. Önem arz ettiği kabul edilebilecek tipik sözleşmeler: - Hammadde ve malzeme tedarik sözleşmeleri - İşyeri kira sözleşmeleri - Enerji ve altyapı hizmet sözleşmeleri - Üretim için zorunlu lisans ve know-how sözleşmeleri - Üretim araçlarına ilişkin leasing sözleşmeleri - Bayilik ve distribütörlük sözleşmeleri - Kritik bakım-onarım sözleşmeleri - Lojistik ve nakliye sözleşmeleri
Karşı tarafın hakları devam eder
Koruma mutlak değildir. Karşı taraf, konkordato dışındaki sebeplerle haklarını kullanabilir:
Fesih hakkı doğuran diğer sebepler: - Mühlet sonrası doğan borçların ödenmemesi (temerrüt) - Sözleşmenin diğer hükümlerinin ihlali - Ayıplı ifa - Teslim ve ifa yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi - Genel hükümlerdeki fesih sebepleri
Bu ayrım kritiktir: Konkordato başvurusu fesih sebebi değildir; ancak konkordato sürecinde yeni bir ihlal yaşanırsa genel hükümler işler.
Karşı taraf için pratik sonuç: Fesih gerekçenizi konkordatoya değil, somut bir sözleşme ihlaline dayandırmanız gerekir. “Konkordatoya girdi, feshediyorum” hukuken sorunludur; “mühlet sonrası üç faturayı ödemedi, temerrüde düştü” farklı bir zemindir.
Borçlu için: bu korumayı nasıl kullanmalı?
1. Sözleşme envanteri çıkarın Faaliyetiniz için kritik olan sözleşmeleri belirleyin.
2. Karşı taraflara bilgi verin Konkordato ilanını haberden öğrenen bir tedarikçi paniğe kapılır. Doğrudan iletişim kurup: - İİK m. 296 korumasını anlatın - Mühlet sonrası borçların İİK m. 308/c kapsamındaki özel rejimini anlatın - Faaliyetin devam ettiğini gösterin
3. Yeni doğan borçları aksatmayın Koruma, konkordato gerekçesiyle feshe karşıdır. Mühlet sonrası borçları ödemezseniz, karşı taraf temerrüt gerekçesiyle fesih yoluna gidebilir ve bu, korumanın kapsamı dışındadır.
4. Fesih bildirimi gelirse yanıt verin Konkordato gerekçesine dayanan bir fesih bildirimi aldığınızda, İİK m. 296’ya atıfla yazılı olarak itiraz edin ve komiseri bilgilendirin.
Karşı taraf için: ne yapılabilir, ne yapılamaz?
Eylem
Durum
Konkordato gerekçesiyle fesih
Yapılamaz
Sözleşmedeki konkordato şartını işletmek
Uygulanmaz
Konkordato gerekçesiyle muacceliyet
Doğmaz
Mühlet sonrası temerrüt nedeniyle fesih
Değerlendirilebilir
Diğer sözleşme ihlalleri nedeniyle fesih
Genel hükümlere göre
Mühlet sonrası işlemler için komiser izni talep etme
Önerilir
Peşin ödeme veya teminat talep etme
Yeni işlemler için müzakere edilebilir
Kredi limitini düşürme
Yeni işlemler için mümkün
Son üç satır önemlidir: Mevcut sözleşmeyi feshedemezsiniz, ancak yeni işlemlerin koşullarını müzakere edebilirsiniz.
Borçlunun fesih hakkı
İİK m. 296’nın ikinci fıkrası, borçluya da bir imkân tanır: Konkordatonun amacına ulaşmasını engelleyen sürekli borç ilişkilerini, komiserin uygun görüşü ve mahkemenin onayıyla feshedebilir.
Bu, ayrı yazımızda ele alınmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözleşmemde açıkça “konkordato hâlinde fesih” yazıyor, uygulanmaz mı? İİK m. 296, bu tür hükümlerin konkordato yoluna başvurulması durumunda uygulanmayacağını düzenler.
Karşı taraf yine de feshetti, ne yapmalıyım? İİK m. 296’ya dayanarak yazılı itiraz edin, komiseri bilgilendirin ve gerekiyorsa hukuki yollara başvurun.
Mühlet sonrası ödeme yapmazsam sözleşmem feshedilebilir mi? Temerrüt, konkordato gerekçesinden farklı ve bağımsız bir fesih sebebidir. Bu nedenle yeni doğan borçların ödenmesi kritiktir.