Konkordatoda İpoteğin Paraya Çevrilmesi
Rehinli alacaklının konkordatodaki konumu, adi alacaklıdan tamamen farklıdır. Ancak “rehinliyim, mühlet beni bağlamaz” varsayımı da yanlıştır. Kanun, ikisi arasında bir orta yol kurar.
Kural: takip başlatılabilir, satış yapılamaz
İİK m. 295 uyarınca; mühlet sırasında rehinle temin edilmiş alacaklar nedeniyle rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya başlamış olan takiplere devam edilebilir.
Ancak bu takip nedeniyle: - Muhafaza tedbirleri alınamaz - Rehinli malın satışı gerçekleştirilemez
Yani takip hukuken ilerler, ancak paraya çevirme aşamasında durur.
Bu düzenlemenin mantığı
İki menfaat dengelenir:
Rehinli alacaklının menfaati: Teminatına güvenerek kredi vermiştir; hakkının tamamen askıya alınması ağır olur. Takibi ilerletebilmesi, süre ve hak kaybını önler.
İşletmenin korunması: Rehinli mal genellikle üretim tesisi, makine hattı veya işletmenin faaliyet gösterdiği taşınmazdır. Satışı, işletmenin sona ermesi demektir.
Bu nedenle takip ilerler ama satış mühlet sonrasına kalır.
Rehinli alacaklı için pratik sonuçlar
1. Faiz işlemeye devam eder
İİK m. 294 uyarınca, rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi mühlet süresince durur.
Bunun karşıt anlamı: Rehinle temin edilmiş alacaklarda faiz, rehin sözleşmesi gereğince işlemeye devam edebilir.
Bu, rehinli alacaklının en önemli avantajlarından biridir: Mühlet süresi uzasa dahi alacağınız faiziyle korunur.
2. Teminat değeri belirleyici
Rehnin takdir edilen kıymeti, birçok noktada belirleyicidir:
- Nisap hesabı: Rehinle temin edilmiş alacakların, takdir edilen kıymeti karşılayan miktardaki kısmı, alacak ve alacaklı çoğunluğunun hesabında dikkate alınmaz
- Projeye tabi olma: Rehnin kıymetini aşan açık kısım, adi alacak gibi değerlendirilir
- Yapılandırma: İİK m. 308/h kapsamındaki müzakerelerde temel veri
Bu nedenle değerleme sürecini yakından izlemeli, gerekiyorsa bağımsız değerleme sunmalısınız.
3. Açık kısım için adi alacaklı gibi hareket edin
Teminat alacağınızı karşılamıyorsa, aradaki fark için: - Alacak bildirimi yapın - Oylamada oy kullanın - Projedeki muameleyi takip edin
Bu ayrımı yapmamak, sık görülen bir hak kaybıdır.
Takibi başlatmalı mısınız?
Mühlet sırasında satış yapılamayacağına göre, takibi başlatmanın anlamı var mı? Evet, birkaç sebeple:
1. Zamanaşımı ve hak kaybını önler
2. Sıra ve öncelik kurar Takip dosyasının açılması, sonraki işlemler bakımından konum sağlar.
3. Mühlet sonrasına hazırlık Konkordato başarısız olursa veya mühlet sona ererse, takip kaldığı yerden ilerler. Sıfırdan başlamaktan hızlıdır.
4. Müzakere pozisyonu Başlatılmış bir takip, yapılandırma müzakerelerinde pozisyonunuzu güçlendirir.
Buna karşılık: Takip masraf doğurur ve borçluyla ilişkiyi sertleştirir. Yapılandırma müzakereleri olumlu ilerliyorsa, takibi bir koz olarak elde tutmak da bir stratejidir.
Mühlet sonrası ne olur?
Konkordato tasdik edilirse: Rehinli alacağın durumu, projeye ve varsa İİK m. 308/h kapsamındaki yapılandırmaya göre belirlenir. Yapılandırma yapılmışsa, ona uygun hareket edilir.
Konkordato reddedilir veya mühlet kalkarsa: Satış yasağı sona erer; rehnin paraya çevrilmesi süreci ilerler. Borçlu iflas etmişse, iflas hükümleri çerçevesinde işlem yapılır.
Rehinli malın korunması
Mühlet süresince rehinli mal borçlunun kullanımındadır. Rehinli alacaklı olarak izlemeniz gerekenler:
- ☐ Mal sigortalı mı? Poliçe güncel mi, dain-i mürtehin kaydı var mı?
- ☐ Bakım yapılıyor mu? Değer kaybı oluşuyor mu?
- ☐ Mal yerinde mi? (Makine ve taşınırlar için)
- ☐ Üzerinde yeni takyidat kondu mu? (Borçlunun rehin tesisi mahkeme iznine tabidir)
- ☐ Değerleme güncel mi?
Sorun tespit ederseniz komisere ve mahkemeye bildirin. Teminatın değer kaybı doğrudan zararınızdır.
Ticari işletme rehni ve makine rehni
Taşınmaz ipoteğinden farklı olarak, ticari işletme rehni ve makine rehninde ek riskler vardır:
- Makinenin yerinden sökülmesi veya taşınması
- Bakımsızlık nedeniyle değer kaybı
- Rehinli makinenin işletme dışında kullanılması
- Stok rehninde stokların tüketilmesi
Bu nedenle taşınır rehni alacaklılarının izleme yükümlülüğü daha yoğundur.
Sıkça Sorulan Sorular
Mühlet sırasında ihtiyati haciz koydurabilir miyim? Mühlet süresince borçlunun mallarına ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir konulamaz.
Rehinli malım işletmenin faaliyeti için gerekli değil, yine de satamaz mıyım? Kanuni satış yasağı mühlet süresince geçerlidir. Ancak borçlunun malı satması mahkeme iznine tabidir; hasılatın alacağınıza tahsisi konusunda müzakere edilebilir.
Faizim ne kadar işler? Rehin sözleşmesindeki koşullar çerçevesinde işlemeye devam edebilir. Ancak teminatın değeriyle sınırlı bir koruma söz konusudur.