Borca Batıklık Konkordato İçin Şart mıdır?
Bu soru, konkordatoya erken mi geç mi başvurulacağını belirlediği için stratejik önemdedir. Ve cevabı, çoğu şirket yöneticisinin sandığından farklıdır: Hayır, borca batık olmak şart değildir.
Kanuni eşik: ödeme güçlüğü veya tehlikesi
İİK m. 285 uyarınca konkordatoyu; borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan her borçlu talep edebilir.
İki ayrı hâl vardır ve ikincisi kritiktir:
Hâl 1 — Ödeyememe: Borçlar fiilen ödenemiyor. Hâl 2 — Ödeyememe tehlikesi: Henüz ödenebiliyor ama yakın gelecekte ödenemeyeceği öngörülüyor.
Yani konkordato için kriz anını beklemek gerekmez; kriz öngörüldüğünde başvurulabilir.
Borca batıklık nedir, farkı ne?
Borca batıklık, şirketin aktiflerinin pasiflerini karşılamaya yetmemesi durumudur — yani öz sermayenin negatife düşmesi. Bu, Türk Ticaret Kanunu m. 376 kapsamında ayrı yükümlülükler doğuran bir bilanço durumudur.
Ödeme güçlüğü ise bir nakit akışı sorunudur. Şirket varlık olarak zengin, nakit olarak fakir olabilir.
Borca batıklık
Ödeme güçlüğü
Ölçüt
Bilanço (aktif < pasif)
Nakit akışı
Örnek
Öz sermaye negatif
Taşınmazı var, tahsilatı gecikmiş
Konkordato için
Şart değil
Yeterli
Bu ayrım şu pratik sonucu doğurur: Bilançosu sağlam ama vade uyumsuzluğu nedeniyle sıkışan bir şirket de konkordatoya başvurabilir — ve genellikle başvurması gereken en uygun profildir.
Neden erken başvuru avantajlıdır?
Uygulamada gördüğümüz en yaygın hata, konkordatoya çok geç başvurulmasıdır. Şirketler genellikle şu aşamada gelir: hacizler konmuş, çekler karşılıksız çıkmış, tedarik durmuş, personel çıkışları başlamış.
Bu noktada konkordato çok daha zordur:
Erken başvurunun avantajları: - Malvarlığı henüz haciz ve satış baskısı altında değil - Pazar ve müşteri ilişkileri korunmuş - Tedarikçi güveni tükenmemiş - Personel ve know-how elde - Nakit akışı projeksiyonu inandırıcı kurulabilir - Kaynak yaratma imkânları daha geniş (varlık satışı, sermaye artırımı) - Proje daha yüksek ödeme oranı teklif edebilir → tasdik şansı artar
Geç başvurunun maliyeti: - Malvarlığı erimiş, tasfiye değeri düşmüş - Faiz ve gecikme zammı borç yükünü şişirmiş - Ticari ilişkiler kopmuş, ciro düşmüş - Proje inandırıcılığı zayıflamış - Kaynaklarla orantılı bir teklif üretilemiyor - Sonuç: mühletin kaldırılması veya tasdikin reddi → iflas
2026 verileri bu tabloyu doğruluyor: Yılın ilk yarısında 1.240 konkordato başvurusu yapıldı, aynı dönemde en az 115 şirket hakkında iflas kararı verildi. Başarısız dosyaların önemli bir kısmında sorun, projenin niteliğinden önce başvuru zamanlamasıdır.
TTK 376 ile ilişki
Sermaye kaybı ve borca batıklık hâllerinde TTK m. 376, yönetim organına belirli yükümlülükler getirir. Borca batıklık tespit edildiğinde yönetim organının mahkemeye bildirim yükümlülüğü doğar; ancak iyileştirici tedbirlerin ortaya konması hâlinde sonuç farklılaşabilir.
Konkordato, bu noktada değerlendirilebilecek bir yol olarak gündeme gelir. Bu nedenle borca batıklık tespit edilen şirketlerde konkordato tercihinin, TTK yükümlülükleriyle birlikte ve eş zamanlı değerlendirilmesi gerekir.
Yönetim organı için kritik nokta şudur: Borca batıklık bilindiği hâlde hareketsiz kalmak, kişisel sorumluluk riski doğurur.
“Dürüst borçlu” ölçütü
Konkordatonun temelinde yatan varsayım, borçlunun dürüst olmasıdır. Kanun bunu tek bir maddede tanımlamaz; ancak süreç boyunca şu noktalarda test edilir:
- Başvuru belgelerinin ve mali tabloların gerçeği yansıtması
- Malvarlığının eksiksiz beyan edilmesi
- Konkordato öncesi dönemde şüpheli mal çıkışı bulunmaması
- Komiser denetimine uyum
- İzne tabi işlemlerde kurallara riayet
Bu ölçütün ihlali; mühletin kaldırılması, tasdikin reddi, konkordatonun feshi ve cezai sorumluluk sonuçlarını doğurabilir.
Karar için pratik test
Konkordato zamanı geldi mi? Şu sorulara cevap verin:
- ☐ Önümüzdeki 6-12 ayda vadesi gelen borçları ödeyebilecek nakit akışım var mı?
- ☐ Çek ve senet ödemelerim takvimimle uyumlu mu?
- ☐ Banka kredilerimin vade yapısı kısa mı yoğunlaşmış?
- ☐ Tahsilat sürelerim uzuyor mu?
- ☐ Tedarikçilerim vade daraltmaya başladı mı?
- ☐ Öz sermayem eriyor mu?
- ☐ Bir alacaklının haciz hamlesi üretimimi durdurabilir mi?
Birkaç maddeye “evet” diyorsanız, henüz kriz yaşanmamış olsa dahi değerlendirme zamanı gelmiştir. Kanun bunu “ödeyememe tehlikesi” olarak tanımlar ve başvuruya yeterli sayar.
Sıkça Sorulan Sorular
Kârlı bir şirket konkordatoya başvurabilir mi? Evet. Kârlılık ile nakit akışı farklı şeylerdir. Ödeyememe tehlikesi varsa başvuru mümkündür.
Erken başvuru “kötüniyet” olarak yorumlanır mı? Ödeyememe tehlikesinin somut verilerle ortaya konması hâlinde bu bir kötüniyet göstergesi değildir. Aksine, gerçekçi bir proje sunma imkânı verir.
Borca batık değilim, mahkeme başvurumu reddeder mi? Borca batıklık şart olmadığı için bu tek başına ret sebebi değildir. Ancak ödeme güçlüğü veya tehlikesinin belgelenmesi gerekir.