Alacaklı Konkordato Talep Edebilir mi?
Konkordato genellikle borçlunun başvurduğu bir yol olarak bilinir. Ancak kanun, belirli koşullarda alacaklıya da bu imkânı tanır. Az kullanılan ama bazı dosyalarda çok işlevli bir araçtır.
Kanuni dayanak
İİK m. 285 uyarınca, borçlu hakkında iflas isteyebilecek durumdaki alacaklı, gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir.
Yani iki koşul aranır: 1. Talep eden, iflas isteyebilecek durumda bir alacaklı olmalı 2. Talep gerekçeli olmalı
“İflas isteyebilecek durumdaki alacaklı” kim?
İflas talebinde bulunabilmek için, alacaklının İcra ve İflas Kanunu’nda öngörülen yolları izlemiş olması gerekir. Genel olarak:
- Borçlunun iflasa tabi bir kişi olması (tacir vb.)
- Alacaklının, iflas yoluyla takip yapabilecek konumda bulunması
- Kanunda öngörülen usul aşamalarının tamamlanmış olması
Bu koşulların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği, alacağın niteliğine ve izlenen takip yoluna göre değerlendirilir.
Alacaklı neden konkordato ister? (Görünürdeki paradoks)
İlk bakışta tuhaf görünür: Alacaklı neden borçlusunun korunmasını ister?
Cevap, karşılaştırmalı hesapta yatar. Bazı dosyalarda konkordato, alacaklı için iflastan çok daha avantajlıdır:
Sebep 1: İflas tasfiyesinde alacağınız çok az
İflasta sıralama şöyledir: rehinli alacaklar → İİK m. 206 imtiyazlı alacaklar (işçi alacakları) → kamu alacakları → adi alacaklar.
Adi alacaklı olarak sıranın sonundasınız. Tasfiye masrafları ve satış iskontoları düşüldükten sonra elinize geçen pay çoğunlukla çok düşüktür — bazı dosyalarda sıfıra yakındır.
Konkordatoda ise İİK m. 305, teklifin iflastaki muhtemel tahsilattan fazla olmasını şart koşar. Yani kanunen daha iyi durumda olmanız gerekir.
Sebep 2: İşletme yaşarsa daha çok tahsil edersiniz
Borçlu faaliyete devam ederse, gelecek nakit akışından ödeme yapabilir. Tasfiye edilirse yalnızca mevcut malvarlığı paylaşılır.
Sebep 3: Ticari ilişkiyi sürdürmek istiyorsunuz
Borçlu sizin için önemli bir müşteri veya tedarikçiyse, onun yok olması sizin de zararınızadır. Özellikle: - Tek veya ana müşteriniz ise - Özel üretim yaptığınız bir alıcı ise - Yerine koymanın maliyetli olduğu bir tedarikçi ise
Sebep 4: Kontrolsüz erimeyi durdurmak
Borçlu hareketsiz kalıyor, malvarlığı eriyor, bazı alacaklılar haciz yarışına girmişse; konkordato bu yarışı durdurup düzenli bir süreç başlatır. Bu, geç kalan alacaklının lehinedir.
Sebep 5: Mal kaçırma riskini dondurmak
Konkordato mühleti, borçlunun tasarruf yetkisini komiser denetimine sokar. İzne tabi işlemler sınırlanır. Bu, malvarlığının kaçırılması riskini azaltır.
Pratik zorluklar
Bu yolun az kullanılmasının sebepleri de var ve gerçekçi olmak gerekir:
1. Proje borçludan gelir Konkordato projesini hazırlayacak olan borçludur. Alacaklı süreci başlatabilir ama içeriğini kendisi yazamaz. Borçlu işbirliği yapmazsa süreç tıkanır.
2. Belgelere erişim İİK m. 286’daki belgeler (mali tablolar, alacaklılar listesi, karşılaştırma tablosu) borçlunun kayıtlarındadır. Alacaklı bunlara erişemez.
3. Borçlunun direnci İstemediği bir sürece sokulan borçlu, işbirliği yapmayabilir; bu da mühletin kaldırılması veya tasdikin reddiyle sonuçlanır.
4. Masraf ve süre Süreç maliyetlidir ve sonuç garantisi yoktur.
Ne zaman gerçekçi bir strateji?
Bu yolu değerlendirmeye değer kılan tablo:
- Borçlu hareketsiz ama malvarlığı hâlâ değerli
- Malvarlığının eridiği veya kaçırıldığı izlenimi var
- Diğer alacaklılar haciz yarışına girmiş, siz geç kalmışsınız
- İflas senaryosunda payınız çok düşük
- Borçluyla ticari ilişkiyi sürdürmek istiyorsunuz
- Borçlunun toparlanma potansiyeli var ama harekete geçmiyor
Aksine, borçlunun malvarlığı zaten yok denecek kadar azsa veya kötüniyetli davranıyorsa; iflas talebi ve tasarrufun iptali davası daha etkili olabilir.
Alternatif araçlar
Konkordato talebine gitmeden önce değerlendirilecek yollar:
Amaç
Araç
Malvarlığını dondurmak
İhtiyati haciz, ihtiyati tedbir
Kaçırılan malı geri getirmek
Tasarrufun iptali davası
Borçluyu tasfiyeye zorlamak
İflas talebi
Yöneticiye gitmek
Kanuni temsilci sorumluluğu (kamu alacaklarında)
Anlaşarak çözmek
Sözleşmesel yapılandırma müzakeresi
Konkordato talebi, bu araçların yerine değil; onlarla birlikte değerlendirilmelidir.
Talep dilekçesinde ne olmalı?
Talep gerekçeli olmak zorundadır. Dilekçede yer alması gerekenler:
- Alacağınızın varlığı, tutarı ve dayanağı (fatura, sözleşme, çek, senet, cari ekstre)
- İflas isteyebilecek durumda olduğunuzun ortaya konması
- Borçlunun ödeme güçlüğü içinde bulunduğuna dair somut veriler
- Konkordatonun neden alacaklılar yararına olacağının gerekçesi
- İflas senaryosuna kıyasla beklenen avantaj
- Malvarlığının korunması için gerekiyorsa tedbir talebi
Son madde önemlidir: Süreç boyunca malvarlığının korunması için tedbir talep edilmesi, talebin etkisini güçlendirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Alacaklı talebiyle başlayan konkordatoda projeyi kim hazırlar? Proje borçlu tarafından hazırlanır. Borçlunun işbirliği yapmaması, sürecin en büyük riskidir.
Talebim reddedilirse masrafları ben mi öderim? Yargılama giderleri bakımından genel kurallar uygulanır. Bu, karar öncesi hesaplanması gereken bir maliyettir.
İflas talebi mi konkordato talebi mi daha etkili? Borçlunun malvarlığı ve toparlanma potansiyeline bağlıdır. Malvarlığı erimişse iflas; toparlanabilir ama hareketsizse konkordato daha anlamlı olabilir.