Örtülü Sermaye Nedeniyle Yapılan Tarhiyat
Şirketin ihtiyacı olan kaynağı sermaye yerine ortaktan borç olarak almak, finansal esneklik sağlar ama vergi riski doğurur. Örtülü sermaye kuralı tam olarak bu durumu düzenler.
Kural: üç kat sınırı
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 12. maddesi uyarınca; kurumların, ortaklarından veya ortaklarla ilişkili olan kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı, ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye sayılır.
Yani basitçe: Ortaktan alınan borç, öz sermayenin üç katını aşarsa aşan kısım örtülü sermayedir.
Sonucu
Örtülü sermaye üzerinden hesaplanan:
- Faiz
- Kur farkları
- Benzeri giderler
kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılamaz (kanunen kabul edilmeyen gider olur).
Ayrıca bu tutarlar, örtülü sermaye şartlarının gerçekleştiği hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı sayılır ve buna göre vergilendirilir.
Hesaplama unsurları
Öz sermaye: Kurumun Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit edilmiş hesap dönemi başındaki öz sermayesi.
Borç: Ortak veya ortakla ilişkili kişilerden temin edilen borçlar. Herhangi bir tarihte üç katı aşılmışsa, aşan kısım için kural devreye girer.
Bu “herhangi bir tarihte” ifadesi önemlidir: Yıl sonunda oran düzelmiş olsa bile, yıl içinde aşım varsa aşan kısım için tespit yapılabilir.
Örtülü sermaye sayılmayan hâller
Kanunda sayılan istisnalar bulunmaktadır. Başlıcaları:
- Kurumların ortaklarının veya ortaklarla ilişkili kişilerin sağladığı gayrinakdi teminatlar karşılığında üçüncü kişilerden yapılan borçlanmalar
- Kurumların iştiraklerinin, ortaklarının veya ortaklarla ilişkili kişilerin, banka ve finans kurumlarından ya da sermaye piyasalarından temin ederek aynı şartlarla kısmen veya tamamen kullandırdığı borçlanmalar
- Bankalar tarafından yapılan borçlanmalar (kendi faaliyet konuları çerçevesinde)
- Ortak veya ortakla ilişkili kişi sayılan banka ve finans kurumlarından yapılan borçlanmaların belirli bir oranı
Bu istisnalar, savunmada mutlaka kontrol edilmelidir. Özellikle banka kredisinin ortak üzerinden kullandırıldığı yapılarda değerlendirme farklılaşır.
Savunma noktaları
1. Öz sermaye doğru hesaplanmış mı? Hesap dönemi başı öz sermaye tutarı, VUK hükümlerine göre doğru belirlenmiş mi? Bu, oranın tamamını değiştirir.
2. Borç gerçekten ortak veya ilişkili kişiden mi? İlişkili kişi tanımı geniş olsa da sınırsız değildir. Borç veren kişinin bu kapsama girip girmediği değerlendirilmelidir.
3. İstisna kapsamına giriyor mu? Yukarıdaki hâllerden birine giriyorsa örtülü sermaye sayılmaz.
4. Aşan kısım doğru hesaplanmış mı? Kural, borcun tamamını değil, üç katı aşan kısmını kapsar. Tarhiyat tüm borç üzerinden yapılmışsa hatalıdır.
5. Faiz ve kur farkı hesabı Yalnızca aşan kısma isabet eden faiz ve kur farkı KKEG olur; dağıtım doğru yapılmış mı?
6. Karşı tarafta düzeltme Örtülü sermaye üzerinden faiz alan ortak, bu tutarı gelir olarak beyan etmişse, mükerrer vergilendirmeyi önlemek üzere yapılacak düzeltme değerlendirilmelidir.
7. Ceza yönünden kast Örtülü sermaye tipik olarak teknik bir hesap uyuşmazlığıdır; kastın bulunmadığı ileri sürülebilir.
Önleyici planlama
- Ortak borçlarının öz sermayeye oranını dönemsel olarak izleyin
- Aşım öngörülüyorsa sermaye artırımı değerlendirin
- Ortak yerine banka finansmanı veya teminat yapısı kurgulayın
- Ortaklar cari hesabını düzenli ve belgeli tutun
- Borç sözleşmelerini yazılı yapın, faiz oranını piyasa koşullarına uygun belirleyin
Son madde önemlidir: Örtülü sermaye kuralına takılmasanız bile, ortakla yapılan borçlanmanın faiz oranı transfer fiyatlandırması yönünden ayrıca incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Faizsiz ortak borcu örtülü sermaye sayılır mı? Faiz hesaplanmıyorsa KKEG olacak bir faiz gideri de yoktur. Ancak transfer fiyatlandırması yönünden ayrı değerlendirme gündeme gelebilir.
Yıl içinde aştım ama yıl sonunda düzelttim; sorun olur mu? Kanun “hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte” ifadesini kullanır. Bu nedenle yıl içi aşımlar da değerlendirilebilir.
Kur farkı da KKEG mi? Örtülü sermaye üzerinden hesaplanan kur farkları da indirim konusu yapılamaz.