Vergi Borcunda Teminat İstenmesi ve Teminat Türleri
Teminat isteme yazısı, çoğu mükellef için ilk kez karşılaşılan bir işlemdir ve genellikle ciddi bir sürecin habercisidir. Cevapsız bırakıldığında ihtiyati haciz ve mükellefiyet terkinine kadar giden bir zincir başlatabilir.
Hangi hâllerde teminat istenir?
1. Vergi incelemesi sırasında (6183 m. 9) Vergi incelemesine başlanmış olması hâlinde, yapılan ilk hesaplamalara göre belirtilen miktar üzerinden tahsil dairesince teminat istenir. Bu, henüz tarhiyat yapılmadan uygulanır.
2. Sahte belge düzenleme riski (VUK m. 160/A) Mükellefiyet süresi, aktif ve öz sermaye büyüklüğü, ödenen vergi tutarı, çalışan sayısı gibi unsurlar bakımından yapılan analiz sonucunda sahte belge düzenleme riski yüksek görülen mükelleflerden teminat istenebilir.
3. Tecil ve taksitlendirme taleplerinde Borcun taksitlendirilmesi karşılığında teminat aranır.
4. Yürütmeyi durdurma kararlarında Mahkeme, YD kararını teminat şartına bağlayabilir.
Kabul edilen teminat türleri
6183 sayılı Kanun uyarınca teminat olarak kabul edilenler:
- Para
- Bankalar tarafından verilen süresiz teminat mektupları
- Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetleri veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler
- Hükümetçe belli edilecek Milli esham ve tahvilat
- İlgililer veya ilgililer lehine üçüncü şahıslar tarafından gösterilen ve tahsil dairelerince haciz varakalarına dayanılarak haczedilen menkul ve gayrimenkul mallar
- Muteber bir şahsın kefaleti (şahsi kefalet)
Uygulamada en yaygın olanlar banka teminat mektubu ve taşınmaz rehnidir.
Teminat gösterilmezse ne olur?
Sonuçlar zincirlemedir:
- İhtiyati haciz uygulanabilir (teminat istendiği hâlde gösterilmemesi, ihtiyati haciz sebeplerinden biridir)
- İhtiyati tahakkuk yapılabilir
- VUK m. 160/A kapsamında istenmişse mükellefiyet kaydı terkin edilebilir
- Faaliyet fiilen durabilir
Bu nedenle teminat yazısına sessiz kalmak en riskli seçenektir.
Ne yapılmalı?
1. Yazıyı ve dayanağını inceleyin
- Hangi hükme dayanılıyor?
- Teminat tutarı nasıl hesaplanmış?
- Süre ne kadar?
2. Tutarın makullüğünü değerlendirin İnceleme sırasında istenen teminat, “yapılan ilk hesaplamalara göre” belirlenir. Bu hesaplamanın dayanağı istenmelidir. Aşırı ve dayanaksız tutarlar itiraz konusudur.
3. Teminat türünü seçin Nakit yerine banka teminat mektubu veya taşınmaz rehni, nakit akışınızı korur. Maliyet karşılaştırması yapın:
- Teminat mektubu komisyonu
- Taşınmaz rehninin işlem maliyeti ve tapu kısıtı
- Nakdin bloke kalmasının fırsat maliyeti
4. Süre yetmiyorsa yazılı ek süre talep edin Teminat temini zaman alıyorsa (mektup süreci, ekspertiz), durumu süresinde yazılı olarak bildirin. Sessiz kalmakla ek süre talep etmek arasında büyük fark vardır.
5. Gerekiyorsa dava açın Teminat isteme işlemi, mükellefin hukuki durumunu etkilediğinden dava konusu edilebilir. Dilekçede:
- Kanuni şartların gerçekleşmediği
- Tutarın dayanaksız/ölçüsüz olduğu
- Doğacak telafisi güç zarar (YD talebi için)
ileri sürülmelidir.
Teminatın iadesi
Alacak ortadan kalktığında (dava kazanıldığında, borç ödendiğinde, inceleme olumlu sonuçlandığında) teminatın iadesi talep edilir. İade otomatik olmayabilir; yazılı başvuru ve takip gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
İnceleme henüz bitmedi, neden teminat isteniyor? 6183 sayılı Kanun, inceleme aşamasında ilk hesaplamalara göre teminat istenmesine imkân tanır. Ancak hesaplamanın dayanağı sorgulanabilir.
Şahsi kefalet kabul edilir mi? Kanunda öngörülen bir teminat türüdür; ancak kefilin muteber sayılması idarenin değerlendirmesine bağlıdır.
Teminat gösterdim, haciz kalkar mı? İhtiyati haciz, teminat gösterilmesi hâlinde kaldırılır. Kesin haciz bakımından da teminat karşılığı kaldırma değerlendirilebilir.