Re'sen ve İkmalen Tarhiyat Farkı; Takdir Komisyonu Kararına Dava
Bir tarhiyatın hangi usulle yapıldığı, teknik bir ayrıntı gibi görünür. Oysa bu ayrım, ispat yükünün kimde olduğunu ve savunmanın hangi eksende kurulacağını belirler.
İkmalen tarhiyat
Daha önce bir vergi tarh edilmişken, defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak matrah farkı tespit edilmesi hâlinde yapılan tarhiyattır. Burada matrah, somut belgelerden çıkarılır. Örneğin defterlerdeki bir hasılatın beyannameye yansıtılmadığının tespiti ikmalen tarhiyata konu olur.
Savunma da buna göre kurulur: dayanak belgenin gerçekliği, hesaplamanın doğruluğu ve ilgili tutarın gerçekten matrah farkı oluşturup oluşturmadığı tartışılır.
Re'sen tarhiyat
Matrahın defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkân bulunmayan hâllerde, takdir komisyonları veya inceleme elemanınca takdir edilen matrah üzerinden yapılan tarhiyattır. Kanun bu yola başvurulmasını belirli sebeplere bağlamıştır: beyanname verilmemesi, defter tutulmaması veya ibraz edilmemesi, defterlerin vergi matrahının doğru tespitine imkân vermeyecek derecede noksan veya karışık olması, kayıtların gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunması gibi.
Re'sen tarhiyatta savunmanın ilk ekseni şudur: re'sen takdir sebebi gerçekten var mı? Sebep yoksa, matrah takdiri sonucunda bulunan rakam ne kadar makul olursa olsun tarhiyat hukuka aykırıdır.
İdarece tarh
Mükellefin verginin tarhı için vergi kanunlarıyla belirtilen zamanlarda müracaat etmemesi veya kendisine düşen ödevleri yerine getirmemesi sebebiyle, ikmalen ve re'sen tarhiyat kapsamına girmeyen hâllerde idarece yapılan tarhiyattır. Uygulamada daha sınırlı bir alana ilişkindir.
Takdir komisyonu kararına yaklaşım
Re'sen tarhiyatlarda matrah çoğu zaman takdir komisyonu kararına dayanır. Bu kararlar sıklıkla gerekçesizdir; "emsallere göre" veya "sektör ortalamasına göre" gibi genel ifadelerle rakam belirlenir.
Danıştay, takdir komisyonu kararlarının somut ve denetlenebilir gerekçe içermesi gerektiğini kabul etmektedir. Hangi emsalin alındığı, hangi verilerin kullanıldığı ve hesabın nasıl yapıldığı gösterilmemişse, karar hukuka aykırılık iddiasının ana konusu olur. Dava dilekçesinde takdir komisyonu karar ve tutanaklarının ara kararla istenmesi talep edilmelidir.
Zamanaşımını durduran etkisi
Matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması, tarh zamanaşımını durdurur. Ancak durma süresiz değildir; kanun bu durmaya bir üst sınır getirmiştir. Zamanaşımının dolmasına kısa süre kala yapılan takdir komisyonu sevklerinde, sevkin gerçekten matrah takdiri amacı taşıyıp taşımadığı ve durma süresinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı ayrıca incelenmelidir. Uygulamada zamanaşımını uzatmak amacıyla yapılan sevkler, iptal sebebi olarak değerlendirilebilmektedir.
Sık sorulan sorular
Re'sen takdir edilen matrah çok yüksek, ne yapabilirim?
Hem takdir sebebinin varlığı hem de takdir edilen tutarın dayanağı ayrı ayrı dava konusu yapılabilir; bilirkişi incelemesi talep edilebilir.
Defterlerimi sonradan buldum, tarhiyat düzelir mi?
Dava aşamasında sunulabilir; ancak inceleme aşamasında mücbir sebep olmaksızın ibraz edilmemişse etkisi tartışmalıdır.
Takdir komisyonu kararı ayrıca tebliğ edilir mi?
Karar üzerine düzenlenen ihbarname tebliğ edilir. Kararın kendisinin ekte bulunmaması hâlinde talep edilmelidir.
Re'sen takdire dayalı bir tarhiyatla karşılaştıysanız, önce takdir sebebinin varlığını tartışmak gerekir. Dosyanızı bu yöntemle inceleyebiliriz.
📞 Adapazarı, Sakarya ve çevre illerde Vergi Hukuku konusunda profesyonel destek almak için Göklüoğlu Hukuk Bürosu ile iletişime geçin: www.gokluogluhukuk.com
Av. Tarık GÖKLÜÖĞLU