Otomasyon ve Yapay Zeka Nedeniyle İşten Çıkarma
Teknolojik dönüşüm, birçok sektörde iş yapış biçimini değiştiriyor ve bazı pozisyonların ihtiyaç dışı kalmasına yol açıyor. İşverenlerin otomasyon ya da yeni teknolojiler gerekçesiyle yaptığı fesihler, iş hukukunda işletme gerekleri başlığı altında değerlendirilir.
İşletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan sebepler, İş Kanunu m.18 kapsamında geçerli bir fesih sebebi oluşturabilir. Teknolojik değişiklik nedeniyle bir pozisyonun ortadan kalkması da bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak burada iki önemli sınır vardır.
Birinci sınır, işletmesel kararın tutarlılığıdır. İşveren, işletmesel karar alma serbestisine sahiptir ve mahkemeler bu kararın yerindeliğini denetlemez. Ancak kararın tutarlı biçimde uygulanıp uygulanmadığı denetlenir. Örneğin bir pozisyonun otomasyon nedeniyle kaldırıldığı ileri sürülüyorsa, kısa süre sonra aynı iş için yeni personel alınması, kararın gerçek olmadığını gösterir. İşverenin, feshin gerçekten bu sebebe dayandığını ispatlaması gerekir.
İkinci sınır, feshin son çare olması ilkesidir. İşveren, işçiyi çıkarmadan önce; işçinin başka bir pozisyonda değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini, yeni sisteme uyum için eğitim verilip verilemeyeceğini, fazla mesailerin kaldırılması gibi daha hafif önlemlerin yeterli olup olmayacağını değerlendirmelidir. Bu değerlendirme yapılmadan yapılan fesih geçersiz sayılabilir.
Ayrıca fesihte hangi işçilerin seçileceği de önemlidir; bu seçimin objektif ve tutarlı ölçütlere dayanması, eşit davranma ilkesine aykırı olmaması gerekir. Örneğin teknolojik dönüşüm bahanesiyle yalnızca sendika üyesi ya da belirli bir gruba mensup çalışanların seçilmesi, ayrımcılık ve sendikal tazminat tartışmasını doğurur. Bu tür bir fesih geçerli fesih niteliğinde olduğundan, işçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesi zorunludur; iş güvencesi kapsamındaki işçi ayrıca işe iade davası açabilir. Toplu çıkarma boyutuna ulaşan durumlarda ise toplu işçi çıkarma usulüne uyulması gerekir.
📞 Adapazarı, Sakarya ve çevre illerde İş Hukuku konusunda profesyonel destek almak için Göklüoğlu Hukuk Bürosu ile iletişime geçin: www.gokluogluhukuk.com
Av. Tarık GÖKLÜÖĞLU