İşçi mi Serbest Çalışan mı? Bağımlılık Ölçütü
Bir kişinin işçi sayılıp sayılmaması, iş hukukundaki en temel ve en çok sonuç doğuran ayrımdır. Çünkü işçi sayılan kişi kıdem tazminatından yıllık izne, fazla mesaiden iş güvencesine kadar tüm haklara sahip olurken; bağımsız çalışan sayılan kişi bu haklardan yararlanamaz.
Bu ayrımı belirleyen ölçüt, sözleşmenin adı değil bağımlılık ilişkisidir. İş sözleşmesinin üç unsuru vardır: iş görme, ücret ve bağımlılık. Bunlardan ilk ikisi birçok sözleşmede bulunur; ayırt edici olan bağımlılıktır. Bağımlılık, kişinin işverenin emir ve talimatları altında, onun denetim ve gözetiminde çalışmasını ifade eder.
Uygulamada bağımlılığın varlığını gösteren belirtiler şunlardır: çalışma saatlerinin işveren tarafından belirlenmesi, işin nerede ve nasıl yapılacağının işverence tayin edilmesi, işverenin denetim ve talimat verme yetkisinin bulunması, işçinin işverenin organizasyonuna dahil olması, işin araç ve gereçlerinin işveren tarafından sağlanması, kişinin işi bizzat yapmak zorunda olması ve ekonomik olarak tek bir işverene bağımlı olması. Buna karşılık kendi çalışma düzenini belirleyen, birden fazla müşteriye hizmet veren, kendi organizasyonu ve riski ile çalışan kişi bağımsız çalışan sayılır.
Bu ayrım özellikle bazı alanlarda tartışma konusudur: fatura karşılığı çalıştırılan danışmanlar, şirket ortağı gösterilen çalışanlar, esnaf kaydı yaptırılan kuryeler ve platform üzerinden iş alan kişiler. Uygulamada işverenler, işçilik maliyetlerinden kaçınmak için kişiden şirket kurmasını ya da fatura kesmesini isteyebilir. Ancak hukukta gerçek durum esas alınır; sözleşmenin adı ya da fatura düzenlenmesi, aradaki ilişkinin gerçekte iş sözleşmesi olmasını engellemez.
Bu nedenle 'ben serbest çalışıyorum, hakkım yok' sonucuna varmadan önce, çalışma düzeninin gerçekte nasıl işlediği değerlendirilmelidir. Çalışma saatlerinin belirlendiğini, talimat alındığını ve tek bir işverene bağlı çalışıldığını gösteren yazışmalar, çizelgeler ve kayıtlar; ilişkinin iş sözleşmesi olduğunun tespitinde en güçlü delillerdir.
📞 Adapazarı, Sakarya ve çevre illerde İş Hukuku konusunda profesyonel destek almak için Göklüoğlu Hukuk Bürosu ile iletişime geçin: www.gokluogluhukuk.com
Av. Tarık GÖKLÜÖĞLU