Gemi Adamlarının Hakları: Deniz İş Kanunu
Denizde çalışanlar için ayrı bir kanun bulunur: 854 sayılı Deniz İş Kanunu. Gemi adamlarının çalışma koşulları, karada çalışanlardan farklı olduğundan, kanun koyucu bu alanı özel biçimde düzenlemiştir.
Kanunun kapsamına, Türk bayrağını taşıyan ve belirli tonajın üzerindeki gemilerde bir hizmet sözleşmesiyle çalışan gemi adamları girer. Kaptan, zabitler, tayfalar ve gemide çalışan diğer personel bu kapsamdadır. Kapsam dışında kalan küçük tonajlı gemilerdeki çalışmalar bakımından ise genel hükümler gündeme gelebilir.
Deniz İş Kanunu'nun kendine özgü düzenlemeleri vardır. Çalışma süreleri, geminin seyir hâlinde olması ve vardiya düzeni gözetilerek ayrı biçimde düzenlenmiştir. Gemi adamının iaşesi (yemek) ve barınması işverene aittir; bu, karadaki iş ilişkilerinden önemli bir farktır ve sağlanan bu menfaatler ücretin hesabında da gündeme gelebilir. Ayrıca geminin belirli bir süre limanda kalması, seferin uzaması gibi durumlar için özel hükümler bulunur.
Kıdem tazminatı bakımından, Deniz İş Kanunu'na tabi gemi adamları da hizmet sürelerine bağlı olarak kıdem tazminatına hak kazanır; hesap ve şartlar bakımından kendi kanunundaki düzenlemeler ile genel esaslar birlikte değerlendirilir. Fesih ve bildirim süreleri de bu kanunun kendi sisteminde düzenlenmiştir.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlar; fazla çalışma sürelerinin kayıt altına alınmaması, ücretlerin döviz üzerinden kararlaştırılıp eksik ödenmesi ve gemide geçen sürelerin doğru hesaplanmamasıdır. İspat bakımından gemi jurnali, vardiya çizelgeleri, sefer kayıtları, liman giriş-çıkış belgeleri ve gemi adamı cüzdanı kayıtları belirleyicidir. Ayrıca uluslararası sularda çalışan ve yabancı bayraklı gemilerde görev yapan personel bakımından, hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı ayrı bir değerlendirme gerektirir; bu nedenle sözleşmedeki hukuk seçimi ve yetki hükümleri dikkatle incelenmelidir.
📞 Adapazarı, Sakarya ve çevre illerde İş Hukuku konusunda profesyonel destek almak için Göklüoğlu Hukuk Bürosu ile iletişime geçin: www.gokluogluhukuk.com
Av. Tarık GÖKLÜÖĞLU